Zaimki względne łączą zdania i zastępują rzeczowniki – brzmi prosto. Ale kiedy „who”, kiedy „that”, kiedy można pominąć zaimek, a kiedy trzeba koniecznie użyć „which” z przecinkiem? To jeden z obszarów, gdzie wiele osób ma wątpliwości nawet na poziomie B2. Czas to wyjaśnić.

Pięć zaimków względnych

Zaimek	Odnosi się do	Przykład
who	Osoby	The man who called is my brother.
whom	Osoby (dopełnienie)	The woman whom I met was very helpful.
which	Rzeczy i zwierzęta	The book which I read was excellent.
that	Osoby i rzeczy	The person / book that I need isn’t here.
whose	Przynależność (osób i rzeczy)	The student whose essay won the prize…

Who – o osobach

Who odnosi się wyłącznie do osób (lub personifikowanych zwierząt/postaci):

• The doctor who treated me was very kind.
• Students who study hard usually pass.
• The colleague who sits next to me is from Spain.
• The character who interests me most is Hamlet.

Whom – formalna forma dopełnieniowa

Whom to dopełnieniowa forma „who” – używamy jej, gdy zaimek jest dopełnieniem zdania podrzędnego (to „kogo/komu”, nie „kto”):

Podmiot → who:

• „The man who called” (kto zadzwonił? – podmiot)

Dopełnienie → whom:

• „The man whom I called” (kogo zadzwoniłem? – dopełnienie)
• „The colleague whom I thanked” (komu podziękowałem?)
• „The person to whom I spoke” (z kim rozmawiałem?)

Praktyczna zasada:
Jeśli możesz podmienić na „him/her” – użyj whom.
Jeśli możesz podmienić na „he/she” – użyj who.

„I called him” → „the man whom I called” ✓
„He called” → „the man who called” ✓

W codziennej mowie: „whom” brzmi formalnie. Wielu native speakerów używa „who” w obu przypadkach. W piśmie formalnym – zachowaj „whom”.

Which – o rzeczach i zwierzętach

Which odnosi się do rzeczy, przedmiotów, pojęć i zwierząt (gdy traktujemy je jako rzeczy, nie osoby):

• The report which I submitted was approved.
• The car which she drives is a hybrid.
• The policy which was introduced last year…
• The city which we visited was beautiful.

That – „elastyczny” zaimek

That może zastąpić zarówno „who” jak i „which” – ale tylko w defining relative clauses (zdaniach definiujących):

• The book that I’m reading is fascinating.
• The person that helped me was very kind.
• The company that produces this software is Polish.

WAŻNE: „That” NIE może być użyte w non-defining relative clauses (z przecinkami)!

❌ „The report, that I submitted yesterday, was approved.”
✅ „The report, which I submitted yesterday, was approved.”

Whose – przynależność

Whose wyraża przynależność – odpowiada na pytanie „czyj?”. Odnosi się zarówno do osób, jak i rzeczy:

O osobach:

• The student whose essay won the prize is from Kraków.
• The colleague whose car broke down is late.
• I met a man whose son works at NASA.

O rzeczach:

• The company whose products we use is closing down.
• A country whose economy is growing…
• The book whose cover caught my eye…

Defining vs Non-defining Clauses – kluczowa różnica

To najważniejszy aspekt zaimków względnych, który warto opanować.

Defining Relative Clause (bez przecinków)

Zdanie definiuje rzeczownik – bez niego nie wiadomo, o czym mowa:

• „The woman who lives next door is a doctor.”
  (Która kobieta? Ta, co mieszka obok – bez tego zdania nie wiemy, o kogo chodzi)
• „I need the report that was submitted on Monday.”
  (Który raport? Ten z poniedziałku)

Cechy:

• Brak przecinków
• Można użyć: who / that (osoby), which / that (rzeczy)
• Zaimek często można pominąć (gdy jest dopełnieniem)

Non-defining Relative Clause (z przecinkami)

Zdanie dodaje dodatkową informację – można je usunąć bez zmiany podstawowego sensu:

• „My sister, who lives in London, is visiting us next week.”
  (Mam jedną siostrę – to dodatkowa informacja o niej)
• „The report, which took three months, was finally approved.”
  (Wiemy, o który raport chodzi – dodajemy info o czasie)

Cechy:

• Obowiązkowe przecinki
• Zawsze: who (osoby), which (rzeczy) – NIGDY „that”!
• Zaimka NIE można pominąć

Porównaj:

• „The students who passed the exam celebrated.” (defining – którzy studenci? ci, co zdali)
• „The students, who had all studied hard, passed the exam.” (non-defining – wszyscy studenci zdali; dodatkowa info: wszyscy ciężko pracowali)

Kiedy można pominąć zaimek względny?

W defining clauses można pominąć zaimek, gdy jest dopełnieniem (nie podmiotem):

Zaimek jako dopełnienie – można pominąć:

• „The book (that) I’m reading is great.” (ja czytam książkę – „that” = dopełnienie)
• „The person (who/that) I met was kind.” (ja spotkałem osobę)
• „The report (which/that) she submitted was approved.”

Zaimek jako podmiot – NIE można pominąć:

• „The book that is on the table is mine.” (książka leży – „that” = podmiot)
• „The person who helped me was kind.” (osoba pomogła)
• „The company that makes this product…”

Test: Jeśli po zaimku jest od razu nowy podmiot + czasownik („that I…”, „which she…”) – możesz pominąć. Jeśli po zaimku od razu jest czasownik („that is”, „who helps”) – zachowaj.

Przyimek + whom / which

W języku formalnym przyimek może stanąć przed zaimkiem:

Formalnie:

• „The colleague with whom I work is excellent.”
• „The project on which we’re working is complex.”
• „The city in which she grew up is Warsaw.”

Nieformalnie (bardziej naturalnie):

• „The colleague who I work with is excellent.”
• „The project that we’re working on is complex.”
• „The city where she grew up is Warsaw.”

Forma nieformalna jest znacznie powszechniejsza w mowie i nieformalnym piśmie.

Zaimki względne miejsca i czasu: Where, When

Where = w którym/gdzie (o miejscach):

• „This is the city where I was born.”
• „The restaurant where we met is closed now.”

When = kiedy (o czasie):

• „I remember the day when we first met.”
• „There are moments when everything feels right.”

Typowe błędy Polaków

Błąd 1: „That” w non-defining clause
❌ „My brother, that lives in London, is visiting.”
✅ „My brother, who lives in London, is visiting.”

Błąd 2: Brak przecinków w non-defining
❌ „My sister who is a doctor works in Warsaw.”
(jedna siostra → non-defining → potrzebne przecinki)
✅ „My sister, who is a doctor, works in Warsaw.”

Błąd 3: „What” zamiast „that/which”
❌ „The book what I read was great.”
✅ „The book that/which I read was great.”

(„What” to pytanie lub „to, co”: „I liked what he said.”)

Błąd 4: Podwójny podmiot
❌ „The man who he helped me…” (podwójny podmiot: who + he)
✅ „The man who helped me…”

Błąd 5: Whom w mowie potocznej
„The person whom I called” – poprawne, ale brzmi bardzo formalnie w rozmowie.
„The person who I called” – naturalniejsze w codziennej mowie.

Podsumowanie

Zaimek	Dla kogo/czego	Def.	Non-def.
who	Osoby (podmiot)	✅	✅
whom	Osoby (dopełnienie, formalne)	✅	✅
which	Rzeczy, zwierzęta	✅	✅
that	Osoby i rzeczy	✅	❌
whose	Przynależność	✅	✅

Kluczowe zasady:

• Non-defining (z przecinkami) → who/which, NIGDY that
• Defining (bez przecinków) → who/which/that
• Zaimek = dopełnienie → można pominąć
• Zaimek = podmiot → nie można pominąć

Zaimki względne to jeden z tych tematów, gdzie ćwiczenie w kontekście jest ważniejsze niż zapamiętywanie reguł. Im więcej czytasz dobrego angielskiego, tym bardziej naturalne stają się właściwe wybory.